Lieve Cisca,

Ik ben van de generatie ‘een slimme meid is op haar toekomst voorbereid’. Exacte vakken moest je kiezen, daar was de campagne voor bedoeld. Dan kon je later aan de slag en flink geld verdienen. Ik koos ondanks de po-gingen van de overheid (en mijn ouders) toch voor sociale wetenschappen. Culturele antropologie: de studiekeuze met de minste carrièreperspectieven. Na wat omzwervingen ben ik als zelfstandige in de culturele sector terechtgekomen. Niet echt een vetpot, maar wel precies wat ik wil. Jarenlange studentenbaantjes, uitbuiting door uitzendbureaus, tirannen van bazen, een geestdodend negen-tot-vijfritme en de bijbehorende spits hebben uiteindelijk geleid tot het bereiken van mijn ultieme carrièredoel: ‘doen waar ik zin in heb’. Een doel waar veel vrouwen in de wereld alleen maar van kunnen dromen. En dat voor mijn dertigste...

Als ‘doen waar ik zin in heb’ over een paar jaar betekent dat ik een paar kinderen op de wereld zet en een moestuin begin, dan is het zo. Oei, in gedachte zie ik Cisca al hoofdschuddend naar me kijken. Maar dat is toch de crux van het verhaal: dat vrouwen kunnen kiezen. En, het is dankzij de generaties voor ons dat we in die luxe-positie verkeren.

Dat wil trouwens niet zeggen dat ik financiële onafhankelijkheid niet belangrijk vind. Wel word ik minder geremd door de hang naar financiële zekerheid van de generatie vóór ons. Financiële zekerheid heeft in deze tijd van flexwerk, freelance, tweeverdieners en sabbaticals nu eenmaal een andere betekenis gekregen. Ik probeer je alleen maar duidelijk te maken dat je met een andere bril op naar onze generatie moet kijken. Dat je door een onderzoek van Opzij niet moet denken dat vrouwen van nu het feministisch erfgoed in de uitverkoop doen. Integendeel. Ze maken gebruik van het met moeite verworven recht om zelf te kiezen. Te kiezen voor ongegeneerd materialisme, zelfontplooiing, macht of moederschap.

Je kunt denken: ach die naïeve schat. Maar bedenk je dat we ons niet los hebben gemaakt van de betutteling van mannen om vervolgens door onze medevrouwen betutteld te worden, ook al bedoel je het nog zo goed.

Groetjes,

Zairah Khan

Zairah Khan is freelance tekstschrijver en bladenmaker, tot voor kort werkzaam bij omroep LLiNK en tegenwoordig druk bezig met de start van het nieuwe creatief-maatschappelijke blad MURW. Haar blog: www.makingofamagazine.blogspot.com.

Beste mevrouw Dresselhuys,

Een slimme meid ben ik niet, maar toch heb ik wel wat te zeggen over economische (on)afhankelijkheid. Want ook een slimme jongen zal zich op zijn toekomst voor moeten bereiden.

Ik zou in deze brief mijn mannenbroeders kunnen oproepen om de tijd te nemen om te zorgen en schoon te maken. Maar in een korte reactie moet je het houden bij één punt, en er is nog iets anders wat ik kwijt wil. Met de afwasborstel in de hand houd ik het dus bij het volgende.

Volgens u ligt (economische) onafhankelijkheid voor vrouwen op de arbeidsmarkt. Met een eigen inkomen meer bewegingsruimte, toch?! Maar in de huidige economie is democratie ver te zoeken; dictaturen en junta’s zijn schering en inslag. Werken in loondienst is dus ook een vorm van afhankelijkheid. Van bazen, managers en hoofdredactrices. En hoe hoger op de piramide, hoe mannelijker en witter de gezichten. Hoewel het voor een individu misschien mogelijk is om een pad omhoog te vinden, de onderkant van de piramide blijft het breedst.

Voor de grote meerderheid van vrouwen én mannen zijn banen helemaal niet uitdagend, maar vermoeiend en stressvol. Vaak is de beloning gering en in tijden van flexibilisering tiert de onzekerheid welig. En dan is de meerderheid in Nederland, waar koloniale baten gehaaid geïnvesteerd zijn, wereldwijd gezien nog goed af.

Het is dus naïef, of zelfs misleidend, om vrouwen onafhankelijkheid te beloven als ze maar ‘een voet tussen de deur op de arbeidsmarkt’ houden, want die is daar voor de meerderheid van de vrouwen niet te vinden.

Zullen we in plaats daarvan beginnen met het afbreken van de hiërarchische piramide en het bouwen van een huis van wederkerigheid? Zodat de gegenderde scheiding tussen betaald en onbetaald werk, productie en reproductie opgeheven kan worden? Om een samenleving te vormen waarin iedereen aan de maatschappij kan geven waar men goed in is en plezier in heeft, en men kan krijgen waar men behoefte aan heeft.

Hoe we dat misschien zouden kunnen doen past niet in het bestek van deze brief. Maar ik wil graag wat lekkers koken om tijdens het eten daar verder over te praten. Droog jij en was ik?

Bob Wester

Bob Wester schrijft zijn scriptie Politicologie (UVA) over witte dominantie in Nederland en houdt zich bezig met antiracisme en feminisme

Beste Cisca,

Je hebt helemaal gelijk: als mens (v/m) moet je economisch zelfstandig zijn. Nu klinkt dat gek uit mijn mond, omdat ik – 31 jaar oud – al een jaar financieel afhankelijk ben van mijn vriend. Hij verdient de kost, ik doe een opleiding. Alles gaat goed tussen ons, we wonen samen en hebben nog geen kinderen. Maar.

Op het moment dat de relatie stuk zou lopen, zou ik mijn huis kwijt zijn (want het is het zijne), moet ik stoppen met studeren en als een gek op zoek naar een baan (want ik moet toch ergens geld vandaan halen, en een uitkering aanvragen is zo makkelijk niet als je studeert). Hoogstwaarschijnlijk zou ik bij mijn moeder thuis terechtkomen. Die heeft zo haar eigen verhaal.

Mijn moeder is 61 jaar en werkt fulltime. Vijf dagen in de week staat ze om zes uur ’s ochtends op om naar haar werk in Amsterdam te gaan. Ze probeert nog een paar centen bovenop haar AOW te verdienen. Want mijn moeder werkt nog niet zo heel lang.

In de jaren zestig trouwde ze met mijn vader. Natuurlijk in gemeenschap van goederen, iets anders was een daad van wantrouwen. Mijn vader werkte buitenshuis, zij zorgde voor de kinderen. Gelukkig besloot ze wel te gaan studeren, Nederlands. Daarmee kon ze les gaan geven.

Halverwege de jaren negentig gingen mijn ouders scheiden. Mijn moeder bleef achter met enorme schulden, gemaakt door manlief: tien bankrekeningen die zwaar in het rood stonden. Geen dak meer boven het hoofd, want het koophuis moest direct worden verkocht en zou de balans geen cent in de plus brengen. Geen recht op uitkering, want er was toch een koophuis? En manlief weigerde, ook voor de rechtbank, om ook maar een cent mee te betalen.

Godzijdank had ze een baan! Niet alleen voor het geld, maar ook voor de sociale contacten die afleiding gaven voor de ellende thuis.

Over een paar maanden is mijn opleiding voorbij en ga ik aan het werk. En daar ben ik bepaald niet rouwig om.

Kirsten Zimmerman

Kirsten Zimmerman doet de master Journalistiek en Media aan de Universiteit van Amsterdam. Daarvoor heeft ze Engels en Vrouwenstudies gestudeerd en maatschappelijk werk gedaan.

Geachte Mevrouw Dresselhuys,

Als beginnende rebelse puber was de campagne ‘Een slimme meid is op haar toekomst voorbereid’ mij op het lijf geschreven. Ik probeerde mijn klasgenoten (m/v) ervan te overtuigen dat de wereld beter wordt mét feministische idealen. Daarbij was ik lang op zoek naar steun van Ervaren Feministes. En jemig, nu ontvang ik zomaar een brief van u...

Ook bij mij staat, dankzij de strijd van u en uw collega’s, financiële zelfstandigheid niet bovenaan mijn lijstje van feministische strijdpunten. Om autonomie in de beurs te bereiken denk ik eerst aan zaken als identiteitsvorming, vergroten van zelfvertrouwen en zelfstandigheid, en aan thema´s als reproductiviteit, seksualiteit, religie en verschillende vormen van discriminatie.

Door de jaren heen ging ik op zoek naar nieuwe vormen van feminisme.

Ondertussen hoorde ik u klagen over de afwezigheid van actieve jonge feministes, over carrière maken en over het glazen plafond. Maar tegelijkertijd blokkeerde u zelf vrouwen met een hoofddoek de toegang tot de redactie van Opzij. Me op mijn toekomst voorbereidend, dacht ik: ‘Wat hebben we aan een wereld waar sommige vrouwen CEO kunnen worden, als andere geen baan krijgen vanwege hun overtuiging of afkomst? Wat betekent economische zelfstandigheid dan? Welk feminisme strijdt ook tegen deze ongelijkheden?’

Zoals dat gaat met hoge verwachtingen in deze zoekende periode van het leven, was ik diep teleurgesteld. Immers, de meiden waarmee en waarvoor ik me inzet zijn niet passief en naïef, maar hebben levens en wensen die complexer zijn dan u schetst.

Ook al lijkt dit, mevrouw Dresselhuys, een brief gericht aan u, eigenlijk schrijf ik dit aan een Feminisme waarin ik me niet thuisvoel. Want als er één frustratie bij mij gegroeid is, dan is het wel mijn afbrokkelende geloof in ‘het feministische ideaal’ dat alle vrouwen een beter leven belooft, dat alle feministes bindt, maar ondertussen toch veel vrouwen uitsluit. Ja, economische zelfstandigheid is fundamenteel. Maar in uw beschrijving van Solange en Liesbeth worden andere fundamentele feministische kwesties nauwelijks geproblematiseerd.

Inmiddels ben ik de behoefte aan steun en (h)erkenning van Ervaren Feministes voorbij. Ik dank u voor uw brief en bezorgdheid, maar deze zal me niet helpen ‘onze’ toekomst voor te bereiden.

Met strijdlustige groet,

Dieuwertje Huijg

Dieuwertje Huijg is in Nederland actief in de vrouwenbeweging en is momenteel haar scriptie aan het schrijven over de raciale positie van jonge, witte, vrouwelijke activistes in São Paulo (Brazilië).